Doanh nghiệp có bắt buộc lập báo cáo kiểm kê khí nhà kính không?

Trong những năm gần đây, kiểm kê khí nhà kính không còn là khái niệm xa lạ đối với doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu. Khi Việt Nam cam kết đạt mức phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050, hệ thống quy định về quản lý phát thải đang từng bước được hoàn thiện và áp dụng thực tế.

Vậy doanh nghiệp có bắt buộc lập báo cáo kiểm kê khí nhà kính không? Những trường hợp nào phải thực hiện? Nếu không thuộc diện bắt buộc thì có cần làm hay không? Bài viết dưới đây sẽ phân tích đầy đủ và rõ ràng để doanh nghiệp nắm được nghĩa vụ của mình.

Kiểm kê khí nhà kính là gì?

Kiểm kê khí nhà kính là quá trình:

• Xác định các nguồn phát thải trong hoạt động sản xuất – kinh doanh

• Thu thập số liệu tiêu thụ nhiên liệu, điện năng, nguyên vật liệu

• Tính toán lượng phát thải quy đổi ra CO₂ tương đương (CO₂e)

• Lập báo cáo theo mẫu quy định để gửi cơ quan quản lý hoặc phục vụ mục tiêu quản trị nội bộ

Các loại khí nhà kính phổ biến bao gồm: CO₂, CH₄, N₂O và một số khí công nghiệp khác. Việc kiểm kê giúp doanh nghiệp hiểu rõ mức phát thải thực tế của mình và xây dựng kế hoạch giảm phát thải phù hợp.

Căn cứ pháp lý về kiểm kê khí nhà kính tại Việt Nam

Nghĩa vụ kiểm kê khí nhà kính được quy định trong:

• Luật Bảo vệ môi trường 2020

• Nghị định 06/2022/NĐ-CP về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính

• Quyết định 01/2022/QĐ-TTg ban hành danh mục lĩnh vực, cơ sở phát thải phải kiểm kê

Theo các quy định này, Việt Nam đã xác định rõ nhóm doanh nghiệp bắt buộc phải thực hiện kiểm kê định kỳ.

Doanh nghiệp nào bắt buộc phải lập báo cáo kiểm kê khí nhà kính?

Doanh nghiệp bắt buộc thực hiện kiểm kê khí nhà kính khi thuộc một trong hai trường hợp sau:

1. Có tổng mức phát thải từ 3.000 tấn CO₂e/năm trở lên

Đây là ngưỡng phát thải được sử dụng để xác định cơ sở có trách nhiệm kiểm kê bắt buộc.

2. Thuộc lĩnh vực phát thải lớn theo danh mục của Chính phủ

Các lĩnh vực trọng điểm bao gồm:

• Sản xuất và tiêu thụ năng lượng

• Công nghiệp sản xuất (xi măng, thép, hóa chất, nhiệt điện…)

• Giao thông vận tải

• Xử lý chất thải

• Một số cơ sở thương mại có mức tiêu thụ năng lượng lớn

Các doanh nghiệp thuộc danh mục này phải:

• Thực hiện kiểm kê khí nhà kính định kỳ 2 năm/lần

• Xây dựng hệ thống thu thập và quản lý dữ liệu phát thải

• Nộp báo cáo cho cơ quan quản lý theo thời hạn quy định

Việc không thực hiện hoặc thực hiện không đúng quy định có thể dẫn đến xử phạt hành chính theo pháp luật môi trường.

Doanh nghiệp không thuộc diện bắt buộc có cần kiểm kê khí nhà kính không?

Về mặt pháp lý, nếu doanh nghiệp không nằm trong danh mục bắt buộc thì không có nghĩa vụ phải nộp báo cáo cho cơ quan nhà nước. Tuy nhiên, trên thực tế, rất nhiều doanh nghiệp vẫn phải thực hiện kiểm kê do yêu cầu từ thị trường.

Các trường hợp phổ biến gồm:

• Khách hàng quốc tế yêu cầu cung cấp dữ liệu phát thải

• Doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu (yêu cầu Scope 3)

• Phục vụ báo cáo ESG

• Chuẩn bị đáp ứng cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU

• Tham gia các chương trình giảm phát thải tự nguyện

Đối với doanh nghiệp xuất khẩu, việc không có dữ liệu phát thải có thể làm mất lợi thế cạnh tranh hoặc ảnh hưởng đến khả năng duy trì đơn hàng.

Rủi ro khi không thực hiện kiểm kê khí nhà kính

Đối với các doanh nghiệp thuộc đối tượng bắt buộc phải kiểm kê khí nhà kính, việc không thực hiện có thể dẫn đến nhiều hệ quả pháp lý và quản trị như:

• Bị xử phạt hành chính theo quy định về bảo vệ môi trường

• Bị yêu cầu khắc phục, lập bổ sung và giải trình báo cáo phát thải

• Ảnh hưởng đến hồ sơ pháp lý, quá trình thanh tra môi trường và uy tín doanh nghiệp

Ngay cả khi chưa thuộc diện bắt buộc, việc không chủ động thực hiện kiểm kê cũng có thể khiến doanh nghiệp gặp nhiều bất lợi trong bối cảnh kinh tế xanh đang trở thành xu hướng toàn cầu:

• Mất cơ hội tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn quốc tế

• Khó đáp ứng các tiêu chí ESG và yêu cầu minh bạch phát thải từ nhà đầu tư

• Bị động khi chính sách quản lý carbon ngày càng siết chặt

Trong xu hướng chuyển đổi xanh và trung hòa carbon, kiểm kê khí nhà kính đang dần trở thành một tiêu chuẩn quản trị mới đối với doanh nghiệp.

Lợi ích khi chủ động lập báo cáo kiểm kê khí nhà kính

Việc thực hiện kiểm kê khí nhà kính không chỉ nhằm tuân thủ quy định pháp lý mà còn mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho hoạt động quản trị và phát triển bền vững của doanh nghiệp:

• Kiểm soát và tối ưu chi phí năng lượng thông qua việc theo dõi nguồn phát thải

• Xác định các khu vực phát thải cao để cải tiến công nghệ và quy trình sản xuất

• Nâng cao hình ảnh doanh nghiệp xanh, tăng độ tin cậy với đối tác và khách hàng

• Tăng khả năng tiếp cận thị trường xuất khẩu, đặc biệt là các thị trường có yêu cầu carbon nghiêm ngặt

• Xây dựng nền tảng cho chiến lược giảm phát thải dài hạn

Chủ động thực hiện kiểm kê từ sớm sẽ giúp doanh nghiệp giảm áp lực khi phạm vi áp dụng quy định được mở rộng trong tương lai, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh trong nền kinh tế phát thải thấp.