Trong bối cảnh các quốc gia siết chặt mục tiêu giảm phát thải và các tập đoàn toàn cầu đẩy mạnh yêu cầu ESG trong chuỗi cung ứng, việc xây dựng một hệ thống kiểm kê và quản lý khí nhà kính theo chuẩn quốc tế đang trở thành ưu tiên hàng đầu của doanh nghiệp. Bộ tiêu chuẩn ISO 14064 được xem là nền tảng quan trọng nhất giúp tổ chức thiết lập phương pháp luận minh bạch, đáng tin cậy và có khả năng kiểm chứng, từ đó quản trị phát thải hiệu quả, giảm thiểu rủi ro pháp lý và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Phiên bản ISO 14064:2018 hiện là chuẩn mực toàn cầu được áp dụng rộng rãi, hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn bị cho thị trường carbon đang hình thành tại Việt Nam cũng như đáp ứng yêu cầu về bền vững trong dài hạn. Hãy cùng CTIC Vietnam tìm hiểu về tiêu chuẩn này thông qua bài viết này nhé!
ISO 14064 là gì?
Cuối thế kỷ 20, sự nóng lên toàn cầu và ô nhiễm môi trường trở thành vấn đề cấp bách. Năm 1997, Nghị định thư Kyoto được ký kết, yêu cầu các quốc gia cắt giảm phát thải khí nhà kính.
Trước nhu cầu cần có một tiêu chuẩn chung để đo lường và kiểm kê phát thải, Tổ chức Tiêu chuẩn Hóa Quốc tế (ISO) đã xây dựng bộ tiêu chuẩn ISO 14064, phát hành lần đầu năm 2006. Kể từ đó, ISO 14064 trở thành nền tảng quan trọng cho doanh nghiệp trên toàn thế giới trong quản lý phát thải KNK.
ISO 14064 là bộ tiêu chuẩn quốc tế thuộc hệ thống quản lý môi trường ISO 14000, được thiết kế nhằm hướng dẫn các tổ chức đo lường, kiểm kê, báo cáo và xác minh lượng khí nhà kính (KNK) một cách minh bạch, chính xác và có thể kiểm chứng. Tiêu chuẩn này đưa ra các nguyên tắc và phương pháp khoa học để doanh nghiệp xác định nguồn phát thải, tính toán lượng phát thải trực tiếp và gián tiếp, thiết lập hệ thống quản lý dữ liệu và xây dựng báo cáo phát thải đạt chuẩn quốc tế. Nhờ đó, ISO 14064 giúp doanh nghiệp kiểm soát tác động môi trường, đáp ứng các yêu cầu pháp lý, tuân thủ quy định về kiểm kê KNK của Việt Nam, đáp ứng yêu cầu ESG từ khách hàng quốc tế, đồng thời chuẩn bị cho các cơ chế giá carbon và thị trường carbon trong tương lai. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng, ISO 14064 trở thành tiêu chuẩn cốt lõi giúp doanh nghiệp nâng cao uy tín, tối ưu vận hành và góp phần vào mục tiêu giảm phát thải toàn cầu.
Cấu trúc của tiêu chuẩn ISO 14064
Bộ tiêu chuẩn ISO 14064 được chia thành ba phần riêng biệt, mỗi phần đảm nhiệm một vai trò khác nhau trong toàn bộ quá trình kiểm kê, quản lý và xác minh khí nhà kính:
- ISO 14064-1 tập trung vào cấp độ tổ chức, quy định phương pháp nhận diện nguồn phát thải, tính toán lượng phát thải trực tiếp (Scope 1), gián tiếp từ năng lượng (Scope 2) và các nguồn gián tiếp khác (Scope 3). Phần này cũng hướng dẫn cách xây dựng báo cáo phát thải minh bạch, nhất quán và có khả năng kiểm chứng.
- ISO 14064-2 hướng dẫn áp dụng cho các dự án giảm phát thải hoặc tăng hấp thụ khí nhà kính, từ giai đoạn thiết kế, phát triển đến quản lý dự án. Tiêu chuẩn cung cấp bộ tiêu chí để đo lường hiệu quả giảm phát thải, giúp chứng minh mức độ đóng góp của dự án vào mục tiêu giảm phát thải tổng thể.
- ISO 14064-3 quy định yêu cầu đối với việc xác minh và xác nhận báo cáo khí nhà kính, bao gồm quy trình đánh giá độc lập, kiểm tra tính chính xác của dữ liệu và mức độ tin cậy của báo cáo. Đây là phần đảm bảo rằng các báo cáo của tổ chức hoặc dự án tuân thủ đúng phương pháp luận và đạt yêu cầu minh bạch theo chuẩn quốc tế.
Ba phần của ISO 14064 kết hợp với nhau tạo thành một khung tiêu chuẩn toàn diện, giúp doanh nghiệp thực hiện đầy đủ các bước từ kiểm kê, quản lý đến xác minh phát thải khí nhà kính, phù hợp với kỳ vọng của thị trường và quy định pháp lý hiện hành.
Doanh nghiệp nào bắt buộc phải kiểm kê khí nhà kính?
Theo Quyết định 01/2022/QĐ-TTg, Nhà nước quy định một danh mục các cơ sở có mức tiêu thụ năng lượng hoặc phát thải lớn phải bắt buộc kiểm kê khí nhà kính (KNK) và nộp báo cáo định kỳ. Các nhóm chính bao gồm:
-
Điện lực và năng lượng: nhà máy nhiệt điện, điện khí, điện than, điện mặt trời/điện gió quy mô lớn
-
Xi măng – thép – hóa chất: các ngành chiếm tỷ trọng phát thải lớn nhất trong công nghiệp nặng
-
Dầu khí và lọc – hóa dầu: khai thác, vận hành giàn khoan, chế biến, vận chuyển
-
Sản xuất phân bón vô cơ và hữu cơ công nghiệp
-
Sản xuất giấy, dệt may, da giày quy mô lớn (dùng nhiều năng lượng và hơi nước)
-
Xử lý chất thải: lò đốt rác, bãi chôn lấp, xử lý nước thải công nghiệp
-
Vận tải: hàng không, đường biển, đường bộ (đơn vị có mức nhiên liệu tiêu thụ vượt ngưỡng quy định)
Các doanh nghiệp thuộc các nhóm trên không chỉ phải kiểm kê, mà còn cần lập kế hoạch giảm phát thải và gửi hồ sơ theo yêu cầu của Bộ TN&MT. Đây là nghĩa vụ pháp lý, không mang tính tự nguyện.
Hai mốc pháp lý doanh nghiệp cần lưu ý
Trong bối cảnh pháp luật Việt Nam đã quy định rõ trách nhiệm kiểm kê và giảm phát thải, áp dụng ISO 14061-1 (phần cấp tổ chức của ISO 14061) giúp doanh nghiệp chuẩn hóa dữ liệu, báo cáo và lộ trình giảm phát thải theo yêu cầu quản lý nhà nước và yêu cầu thị trường. Cụ thể có hai mốc bắt buộc doanh nghiệp cần chuẩn bị:
Mốc 1 — Nộp Kế hoạch giảm phát thải (hạn: 31/12/2025).
Theo quy định, các cơ sở thuộc danh mục trong Quyết định 01/2022/QĐ-TTg phải lập và nộp hồ sơ Kế hoạch giảm phát thải bao gồm kiểm kê phát thải ở cấp tổ chức, đánh giá nguồn phát thải trọng yếu, mục tiêu giảm phát thải có căn cứ MRV, danh mục giải pháp kỹ thuật và kế hoạch đầu tư — tức là toàn bộ nội dung kỹ thuật mà ISO 14061-1 yêu cầu tổ chức chuẩn hóa (phạm vi, phương pháp tính, hệ số, quản lý chất lượng dữ liệu, lưu trữ hồ sơ). Việc áp dụng ISO 14061-1 giúp đảm bảo hồ sơ nộp lên cơ quan quản lý đầy đủ, minh bạch và chấp nhận được về mặt kỹ thuật.
Mốc 2 — Chuẩn bị cho giai đoạn báo cáo và vận hành cơ chế thị trường carbon (bắt đầu có hiệu lực từ 2028 trở đi)
Nghị định 06/2022/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn đặt nền tảng cho thị trường carbon và yêu cầu báo cáo minh bạch. Doanh nghiệp cần dữ liệu phát thải chuẩn, có thể truy xuất và xác minh để:
(1) Làm cơ sở phân bổ hạn ngạch hoặc tính toán chi phí carbon
(2) Tham gia mua-bán tín chỉ
(3) Đáp ứng kiểm tra, xác minh bên thứ ba. ISO 14061-1 (phần tổ chức) cung cấp phương pháp luận MRV, quy trình quản lý chất lượng dữ liệu và cấu trúc báo cáo mà các cơ quan quản lý và bên xác minh sẽ dựa vào, từ đó giảm rủi ro bị phân bổ hạn ngạch bất lợi hoặc bị xử lý do số liệu không chính xác.
Để triển khai ISO 14064 một cách bài bản và trọn gói, từ kiểm kê, lập báo cáo, xây dựng hệ thống đến chuẩn bị hồ sơ xác minh, doanh nghiệp có thể liên hệ ngay tới CTIC Việt Nam. Với đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm trong các ngành phát thải lớn, chúng tôi cam kết hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu pháp lý, chuẩn hóa dữ liệu phát thải và nâng cao uy tín trong chuỗi cung ứng xanh.
