Trong hoạt động sản xuất và xuất khẩu, bên cạnh các yêu cầu về chất lượng sản phẩm, doanh nghiệp ngày càng phải đáp ứng những tiêu chí liên quan đến trách nhiệm xã hội, điều kiện lao động và đạo đức kinh doanh. Đặc biệt, các thương hiệu và nhà nhập khẩu quốc tế thường yêu cầu nhà cung cấp thực hiện đánh giá trách nhiệm xã hội nhằm đảm bảo người lao động được làm việc trong môi trường an toàn, công bằng và tuân thủ pháp luật. Trong đó, SMETA và amfori BSCI là hai chương trình đánh giá được sử dụng phổ biến trong chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt ở các ngành dệt may, da giày, đồ chơi, điện tử và hàng tiêu dùng. Mặc dù cùng hướng đến việc cải thiện điều kiện làm việc và thúc đẩy hoạt động kinh doanh có trách nhiệm, hai chương trình này có sự khác biệt về tổ chức quản lý, tiêu chí đánh giá, phương pháp thực hiện và cách thể hiện kết quả. Việc hiểu rõ sự khác biệt giữa SMETA và BSCI sẽ giúp doanh nghiệp xác định đúng yêu cầu từ khách hàng, chuẩn bị nguồn lực phù hợp và tránh thực hiện đánh giá không đáp ứng mục đích sử dụng.
1. SMETA và BSCI là gì?
SMETA và BSCI đều là những chương trình đánh giá trách nhiệm xã hội được sử dụng để xem xét điều kiện làm việc, quyền lợi người lao động và mức độ tuân thủ các yêu cầu liên quan tại cơ sở sản xuất. Tuy nhiên, chúng được phát triển và quản lý bởi hai tổ chức khác nhau.
1.1. SMETA là gì?
SMETA (Sedex Members Ethical Trade Audit) là phương pháp đánh giá hoạt động kinh doanh có đạo đức do Sedex phát triển. Đây là một trong những phương pháp đánh giá trách nhiệm xã hội được sử dụng rộng rãi trong chuỗi cung ứng quốc tế.
SMETA được xây dựng dựa trên ETI Base Code (Bộ quy tắc cơ bản của Ethical Trading Initiative), các công ước của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) và quy định pháp luật tại quốc gia sở tại.
Phương pháp này tập trung đánh giá các hoạt động tại nhà máy thông qua việc kiểm tra hồ sơ, phỏng vấn người lao động, quan sát điều kiện làm việc và xem xét hệ thống quản lý của doanh nghiệp.
SMETA hiện có hai phạm vi đánh giá chính:
- SMETA 2-Pillar: Tập trung vào hai trụ cột gồm tiêu chuẩn lao động và sức khỏe, an toàn nghề nghiệp.
- SMETA 4-Pillar: Bao gồm hai trụ cột trên, đồng thời mở rộng đánh giá về môi trường và đạo đức kinh doanh.
SMETA 7.0 là phiên bản phương pháp đánh giá được Sedex triển khai từ năm 2024, với những cải tiến về yêu cầu tại nơi làm việc, đánh giá hệ thống quản lý và theo dõi các hành động khắc phục.
Một điểm quan trọng cần lưu ý là SMETA không phải chứng nhận. Kết quả đánh giá được thể hiện thông qua báo cáo kiểm toán và kế hoạch hành động khắc phục (CAPR), không áp dụng cơ chế cấp chứng chỉ đạt hoặc không đạt.

1.2. BSCI là gì?
BSCI (Business Social Compliance Initiative), hiện được gọi là amfori BSCI, là sáng kiến đánh giá và thúc đẩy trách nhiệm xã hội trong chuỗi cung ứng do amfori quản lý.
Chương trình được xây dựng nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp cải thiện điều kiện lao động, bảo vệ quyền lợi người lao động và thúc đẩy hoạt động kinh doanh có trách nhiệm trong toàn bộ chuỗi cung ứng.
amfori BSCI sử dụng Bộ quy tắc ứng xử amfori BSCI (amfori BSCI Code of Conduct) làm cơ sở đánh giá. Bộ quy tắc này tham chiếu các nguyên tắc quốc tế như:
- Các công ước và khuyến nghị của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO).
- Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền của Liên Hợp Quốc.
- Các Nguyên tắc Hướng dẫn của Liên Hợp Quốc về Kinh doanh và Nhân quyền (UNGP).
- Hướng dẫn của OECD dành cho các doanh nghiệp đa quốc gia.
Hoạt động đánh giá BSCI tập trung vào 13 lĩnh vực hiệu quả hoạt động (Performance Areas), bao gồm các nội dung như quản lý xã hội, quyền lao động, tiền lương, thời giờ làm việc, sức khỏe và an toàn nghề nghiệp.
Khác với SMETA, kết quả đánh giá BSCI được thể hiện thông qua hệ thống xếp hạng từ A đến E, phản ánh mức độ đáp ứng các yêu cầu trong từng lĩnh vực và tổng thể hoạt động của cơ sở sản xuất.
Tương tự SMETA, amfori BSCI cũng không phải là chứng nhận đạt/trượt và không cấp chứng chỉ cho nhà máy.

2. So sánh sự khác biệt giữa SMETA và BSCI
Mặc dù cùng hướng đến mục tiêu cải thiện trách nhiệm xã hội trong chuỗi cung ứng, SMETA và BSCI có những điểm khác biệt đáng chú ý về tổ chức quản lý, phạm vi đánh giá và cách thức báo cáo kết quả.
2.1. Khác biệt về tổ chức quản lý và hệ thống đánh giá
Điểm khác biệt đầu tiên nằm ở tổ chức phát triển và quản lý hai chương trình.
- SMETA: Được phát triển và quản lý bởi Sedex, một nền tảng thành viên hỗ trợ doanh nghiệp chia sẻ dữ liệu về trách nhiệm xã hội và tính bền vững trong chuỗi cung ứng. Hoạt động đánh giá SMETA được thực hiện bởi các công ty đánh giá độc lập thuộc mạng lưới Affiliate Audit Companies (AACs) của Sedex.
- BSCI: Được quản lý bởi amfori, hiệp hội thương mại thúc đẩy hoạt động kinh doanh có trách nhiệm. Chương trình sử dụng Bộ quy tắc ứng xử và hệ thống đánh giá riêng, với kết quả được quản lý trên nền tảng amfori Sustainability Platform.
Như vậy, SMETA gắn với hệ thống dữ liệu và chia sẻ báo cáo của Sedex, trong khi BSCI hoạt động theo chương trình đánh giá và cơ chế quản lý riêng của amfori.
2.2. Khác biệt về phạm vi và nội dung đánh giá
Cả hai chương trình đều xem xét những vấn đề liên quan đến quyền lợi người lao động, điều kiện làm việc và trách nhiệm của doanh nghiệp. Tuy nhiên, cách tổ chức các nội dung đánh giá có sự khác nhau.
Đối với SMETA
SMETA được triển khai theo hai phạm vi chính là 2-Pillar và 4-Pillar:
| Phạm vi | Nội dung đánh giá |
|---|---|
| 2-Pillar | Tiêu chuẩn lao động; sức khỏe và an toàn |
| 4-Pillar | Tiêu chuẩn lao động; sức khỏe và an toàn; môi trường; đạo đức kinh doanh |
Trong đó:
- Tiêu chuẩn lao động: Đánh giá vấn đề lao động cưỡng bức, lao động trẻ em, phân biệt đối xử, tiền lương và thời giờ làm việc.
- Sức khỏe và an toàn: Xem xét điều kiện làm việc, phòng cháy chữa cháy, vệ sinh lao động và các biện pháp bảo vệ người lao động.
- Môi trường: Đánh giá hoạt động quản lý chất thải, sử dụng tài nguyên và kiểm soát các tác động môi trường.
- Đạo đức kinh doanh: Xem xét các vấn đề liên quan đến tham nhũng, hối lộ và tính minh bạch trong hoạt động kinh doanh.
Đối với BSCI
BSCI tổ chức đánh giá theo 13 Performance Areas, bao gồm:
- Social Management System and Cascade Effect – Hệ thống quản lý xã hội và triển khai trong chuỗi cung ứng.
- Workers Involvement and Protection – Sự tham gia và bảo vệ người lao động.
- The Rights of Freedom of Association and Collective Bargaining – Quyền tự do hiệp hội và thương lượng tập thể.
- No Discrimination, Violence or Harassment – Không phân biệt đối xử, bạo lực hoặc quấy rối.
- Fair Remuneration – Thù lao công bằng.
- Decent Working Hours – Thời giờ làm việc hợp lý.
- Occupational Health and Safety – Sức khỏe và an toàn nghề nghiệp.
- No Child Labour – Không sử dụng lao động trẻ em.
- Special Protection for Young Workers – Bảo vệ đặc biệt đối với lao động trẻ tuổi.
- No Precarious Employment – Không sử dụng các hình thức việc làm bấp bênh.
- No Bonded Labour, Forced Labour or Human Trafficking – Không sử dụng lao động lệ thuộc, lao động cưỡng bức hoặc buôn bán người.
- Protection of the Environment – Bảo vệ môi trường.
- Ethical Business Behaviour – Hành vi kinh doanh có đạo đức.
Có thể thấy, SMETA cho phép lựa chọn phạm vi đánh giá theo hai hoặc bốn trụ cột, trong khi BSCI sử dụng một hệ thống đánh giá thống nhất gồm 13 lĩnh vực hiệu quả hoạt động.
2.3. Khác biệt về phương pháp đánh giá và kết quả
Đây là một trong những điểm khác biệt quan trọng nhất mà doanh nghiệp cần lưu ý khi lựa chọn giữa SMETA và BSCI.
| Tiêu chí | SMETA | amfori BSCI |
|---|---|---|
| Cơ sở đánh giá | ETI Base Code, yêu cầu của Sedex và pháp luật địa phương | amfori BSCI Code of Conduct |
| Phạm vi đánh giá | 2-Pillar hoặc 4-Pillar | 13 Performance Areas |
| Phương pháp | Kiểm tra hồ sơ, phỏng vấn, quan sát thực tế và đánh giá hệ thống quản lý | Kiểm tra hồ sơ, phỏng vấn, quan sát và đánh giá theo các lĩnh vực hiệu quả hoạt động |
| Kết quả | Báo cáo đánh giá và kế hoạch hành động khắc phục (CAPR) | Báo cáo đánh giá và xếp hạng từ A đến E |
| Hệ thống quản lý kết quả | Sedex Platform | amfori Sustainability Platform |
| Chứng chỉ | Không cấp chứng chỉ | Không cấp chứng chỉ |
Đối với SMETA, kết quả đánh giá tập trung vào việc xác định các điểm không phù hợp (Non-compliances), điểm không tuân thủ (Non-conformances) và những vấn đề cần cải thiện. Báo cáo cũng thể hiện kết quả đánh giá hệ thống quản lý và các hành động khắc phục tương ứng.
Trong khi đó, BSCI sử dụng hệ thống xếp hạng từ A đến E để phản ánh mức độ đáp ứng của cơ sở sản xuất. Việc xếp hạng được tính toán dựa trên kết quả của từng câu hỏi và mức độ quan trọng của các yêu cầu đánh giá.
Do đó, doanh nghiệp cần hiểu rằng hai hệ thống có cách thể hiện kết quả khác nhau và không thể quy đổi trực tiếp báo cáo SMETA sang mức xếp hạng BSCI hoặc ngược lại.
2.4. Khác biệt về khả năng chấp nhận kết quả đánh giá
Một vấn đề doanh nghiệp thường quan tâm là liệu báo cáo SMETA có thể thay thế cho BSCI hay không.
Trên thực tế, mặc dù hai chương trình có nhiều nội dung đánh giá tương đồng, chúng không mặc nhiên được công nhận thay thế cho nhau.
Theo thông tin từ amfori, các cuộc đánh giá SMETA không được công nhận là cuộc đánh giá amfori BSCI. Vì vậy, doanh nghiệp không thể sử dụng báo cáo SMETA để mặc định đáp ứng yêu cầu đánh giá BSCI từ khách hàng thuộc hệ thống amfori.
Tương tự, việc có báo cáo BSCI cũng không đồng nghĩa doanh nghiệp đã đáp ứng đầy đủ yêu cầu SMETA của các khách hàng sử dụng nền tảng Sedex.
Việc chấp nhận báo cáo nào phụ thuộc vào yêu cầu của thương hiệu, nhà nhập khẩu hoặc đối tác mua hàng. Doanh nghiệp cần xác nhận rõ chương trình đánh giá được yêu cầu trước khi đăng ký thực hiện.
3. Doanh nghiệp nên lựa chọn SMETA hay BSCI?
Không có một chương trình nào phù hợp với tất cả doanh nghiệp. Việc lựa chọn SMETA hay BSCI phụ thuộc chủ yếu vào yêu cầu của khách hàng, thị trường xuất khẩu và mục tiêu quản lý trách nhiệm xã hội của nhà máy.
Trường hợp nên lựa chọn SMETA
SMETA có thể phù hợp với doanh nghiệp khi:
- Khách hàng hoặc thương hiệu yêu cầu báo cáo đánh giá theo phương pháp SMETA.
- Doanh nghiệp có nhiều đối tác thuộc hệ thống Sedex và muốn chia sẻ dữ liệu đánh giá trên cùng một nền tảng.
- Doanh nghiệp cần đánh giá đồng thời các vấn đề về lao động, an toàn, môi trường và đạo đức kinh doanh.
- Nhà máy muốn xác định các điểm chưa phù hợp và xây dựng kế hoạch cải thiện điều kiện làm việc.
Đặc biệt, doanh nghiệp có thể cân nhắc phạm vi 2-Pillar hoặc 4-Pillar tùy theo yêu cầu cụ thể từ đối tác.
Trường hợp nên lựa chọn BSCI
BSCI có thể phù hợp với doanh nghiệp khi:
- Khách hàng hoặc nhà nhập khẩu là thành viên amfori và yêu cầu đánh giá theo chương trình BSCI.
- Doanh nghiệp cần đánh giá hoạt động theo 13 lĩnh vực hiệu quả của BSCI.
- Nhà máy muốn theo dõi mức độ đáp ứng thông qua hệ thống xếp hạng A–E.
- Doanh nghiệp cần cải thiện hệ thống quản lý xã hội và trách nhiệm đối với người lao động trong chuỗi cung ứng.
Đối với các doanh nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu, đặc biệt là dệt may, da giày, đồ chơi và hàng tiêu dùng, việc xác định đúng chương trình đánh giá ngay từ đầu sẽ giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và nguồn lực chuẩn bị.
Lưu ý: Trước khi đăng ký đánh giá, doanh nghiệp nên trao đổi với khách hàng để xác nhận chương trình được chấp nhận, phạm vi đánh giá, yêu cầu đối với cơ sở sản xuất và thời hạn sử dụng báo cáo. Không nên lựa chọn chỉ dựa trên mức độ phổ biến của từng chương trình.
4. CTIC Vietnam đồng hành cùng doanh nghiệp trong đánh giá trách nhiệm xã hội
SMETA và amfori BSCI đều là những chương trình đánh giá quan trọng giúp doanh nghiệp kiểm soát trách nhiệm xã hội, cải thiện điều kiện làm việc và nâng cao tính minh bạch trong chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, hai chương trình có sự khác biệt về tổ chức quản lý, phạm vi đánh giá, phương pháp thực hiện và cách thể hiện kết quả.
SMETA tập trung vào phương pháp đánh giá theo hai hoặc bốn trụ cột, với báo cáo thể hiện các điểm cần cải thiện và kế hoạch hành động khắc phục. Trong khi đó, BSCI sử dụng hệ thống 13 lĩnh vực hiệu quả hoạt động và cơ chế xếp hạng từ A đến E.
Đối với doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu, việc lựa chọn SMETA hay BSCI cần dựa trên yêu cầu cụ thể của khách hàng và đối tác nhập khẩu, thay vì xem hai chương trình là những lựa chọn có thể thay thế trực tiếp cho nhau.
Doanh nghiệp đang tìm hiểu các yêu cầu đánh giá trách nhiệm xã hội hoặc cần chuẩn bị cho hoạt động đánh giá nhà máy theo SMETA và amfori BSCI? Liên hệ CTIC Vietnam để được tiếp nhận thông tin về các chương trình đào tạo và hỗ trợ đánh giá nhà máy phù hợp với nhu cầu doanh nghiệp.
